Route 2

Route 2  Alphen aan den Rijn naar Gouda


Haltes

1. Alphen aan den Rijn

2. Boskoop (incl. later toegevoegde halte Snijdelwijk)

3. Waddinxveen

4. Gouda

poi 1.1 Buitenplaatsen langs de Oude Rijn. Hier buitenplaats Brittenburg (bron: Rijksmuseum)

poi.1.2. Intocht van geallieerden in Alphen aan den Rijn (bron: Nationaal Archief)

poi. 2.1. Rosarium Boskoop tijdens de Grote Rozententoonstelling 1913 (Bron: erfgoed Leiden en omgeving)

poi. 3.1. Kaartboek van de hoogheemraden Delfland, Schieland en Rijnland (Bron:Nationaal archief)

poi. 4.1. Koets op een zanderige landweg ergens in Holland. (Bron: Rijksmuseum)

Point of interest om over te stemmen


1.1. De Oude Rijn als initiator voor arbeid en plezier

Plaats: Alphen aan den Rijn

Adres: Oevers van de Oude Rijn

Kenmerken: Industrie en buitenplaatsen op de oevers

 

Achtergrond: Het water bleef de belangrijkste infrastructuur door de eeuwen heen. Steden als Leiden en Utrecht waren per boot eenvoudig te bereiken en ook de zee was voor de visvangst toegankelijk vanuit Alphen aan den Rijn. De Oude Rijn was lang de enige doorgaande oost-west verbinding tussen Utrecht en Leiden, dwars door het agrarische achterland. Eeuwenlang zorgde het water voor werkgelegenheid in de vorm van visvangst, kleiwinning voor steenfabrieken, maar ook voor de bouw van schepen. De Oude Rijn zorgde niet alleen voor een ideale vestigingsplek voor handel en industrie, maar voor buitenplaatsen. De frisse, gezonde rivierlucht en de brede oeverwallen zorgden voor de ideale vestigingsplek. Niet alleen de wandeling langs de rivier met landelijke vergezichten op de steden Leiden, Delft en Den Haag maakten het verblijf hier interessant. De reuring op de het water van vissersboten en trekschuiten en de mensen langs de rivierdijk maakte de plek helemaal af. Alphen lag slechts op een maximale reistijd van vijf uur per trekschuit vanuit de steden van betekenis Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Alphen was daarnaast ook nog eens goed bereikbaar over land als gevolg van de zorgvuldig onderhouden weg langs de rivier. Een korte wandeling van slechts 2 uur bracht de eigenaar vanuit Leiden naar zijn buitenplaats in Alphen en per koets ging het nog sneller.

 

1.2. Sporen van WOII

Plaats: Alphen aan den Rijn

Adres: Tankval, Archeonlaan, Afrikalaan

Kenmerken: Brede zone, waarin tankgrachten lagen

 

Achtergrond: Dertig kilometer achter de linie van de Atlantikwall werd door de Duitsers een tweede verdedigingslinie, de Vordere Wasserstellung, aangelegd. Hiervoor moest het bestaande landschap wijken. In deze linie werd een tankval aangelegd en een mijnenveld. Ook het opruimen van de tankval en het mijnveld veranderde opnieuw het beeld van het landschap. Er is in Alphen aan den Rijn niet heel zwaar gevochten, maar verscheidene incidenten hadden wel veel impact.

 

2.1.Het agrarische landschap van de compierkade

Plaats: Boskoop

Adres: De polders rondom Boskoop

Kernmerken: Erfbeplanting,pestbosjes, kaden, geriefhoutbosjes en andere landschappelijke elementen.

 

Achtergrond: Het historische agrarische landschap was een gemaakt en functioneel landschap. Alles wat we om ons heen zien, had een rol en was van betekenis. Bomen waren niet bedoeld om het landschap aan te kleden en om sfeer te creƫren. Hout was een waardevol product dat veel geld op leverde. Er waren vele functies aan de groene inrichting in het landschap toebedeeld. Soms puur functioneel, zoals de erfbeplanting op de erven rondom de boerderijen en soms als grondstof voor het maken van gereedschappen, hekwerken en hutten. Het landschap was door het, inmiddels veel verdwenen groen, divers. Niet alleen in uiterlijk, ook in biodiversiteit was er daardoor veel te beleven. Het kennen van de historische betekenis van de inrichting van het landschap biedt inspiratie voor hedendaagse vragen ten aanzien van biodiversiteit en inrichting.

 

2.2. Daggelders

Plaats: Boskoop/ Alphen

Adres: Rietveldpad

Kenmerken: Polderlint met agrarische bebouwing (oostelijk deel) ten westen van de Compierkade daggelderswoningen aan weerszijden van de vaart.

 

Achtergrond: Het agrarisch bedrijf had veel seizoensarbeid. Arme werknemers reisden door de regio om het werk te volgen. Als men geluk had werd een gezin voor langere aangenomen bij een boerderij om werkzaamheden van verschillende aard te verrichten. In ruil voor de werkzaamheden werd een klein salaris uitbetaald en mocht het gezin intrek nemen in het daggeldershuisje dat speciaal voor de werknemer beschikbaar werd gesteld. Het leven als daggelder betekende vaak een reizend bestaan en ieder half jaar een ander plek om te wonen. Het was een vorm van arbeidsmigratie die in de hele streek tot ver in de 19de eeuw voorkwam. Niet alleen voor de agrarische werkzaamheden, maar ook in de tuinbouw, het vervenen en droogmaken, de aanleg van de spoorlijn.

 

2.3. De Eendracht

Plaats: Boskoop

Adres: Padesche Weteringkade

Kenmerken: Schutsluis

 

Achtergrond: Het water in Boskoop was van levensbelang voor de economische groei van de kwekerijen in het gebied. De platschuiten voeren over de kleine slootjes tussen de kwekerijen door om hun waren te vervoeren naar ander steden en dorpen. Om hoogteverschillen in het landschap te overstijgen en te voorkomen dat het water vanuit weteringen terugliep de polder in, werden schutsluizen aangelegd. Zo ook schutssluis de Eendracht.

 

2.4. De kwekerijen van Boskoop

Plaats: Boskoop

Adres: Polder Laag Boskoop

Kenmerken: Kwekerijen op de cope-ontginningen

 

Achtergrond: Al eeuwen worden er in Boskoop planten geweekt., zoals fruitbomen. Tot op de dag van vandaag bevinden zich binnen het gebied de beste kwekers van Nederland. En dat is te danken aan abdis van Rijnsburg, waartoe de polder behoorde. Zij sprak een verbod uit op het afgraven van veen. Hierdoor bleven de voor de tuinders waardevolle gronden behouden. Wat de historische tuinders aan het einde van de Middeleeuwen niet wisten, is dat de Gouden Eeuw hun navolgers nog meer welvaart zou brengen. In deze periode nam de tuinkunst een vlucht. De buitenplaatsen langs de Oude Rijn, maar ook elders in het gebied hadden voor de aanleg van hun fraaie lustoorden veel planten nodig. Hoewel een deel van overzees kwam, waren er ook veel inheemse planten nodig om de tuinen een weelderig aanzien te geven. Tot aan de recessie in de 20steeeuw groeide de kwekerijen. Deze beroepsgroep was initiatiefnemer voor de trein, maar ook voor het mooie rosariumgebouw en het rosarium zelf.

 

3.1. De scheiding van water en macht

Plaats: Waddinxveen

Adres: Jan Dorrekenskade/ Dorrekade/ Kerkweg

Kenmerken: Verhoogd dijklichaam aan de Jan Dorrekenskade.

 

Achtergrond: Bij het passeren van het station Waddixveen van nood naar zuid is ook een grens gepasseerd: De grens tussen Schieland en Rijnland. Deze twee hoogheemraadschappen hebben de taak de waterhuishouding te regelen binnen bepaalde delen van Holland. Ze ontstonden aan het einde van de Grote Ontginningen die vanaf de 10de eeuw de woeste gronden van Holland in cultuur brachten. In het begin was het iedere polder voor zich, maar naarmate de bodem begon in te klinken werd de noodzaak van en verenigd bestuur belangrijker. Niet alle peilmaten waren immers gelijk aan elkaar, waardoor de verschillende polders last van elkaar kregen. Door samen te werken, kon de waterhuishouding beter worden beheerd. Het eerste Hoogheemraadschap dat ontstond was dat van Rijnland. In 1255 werd dit overkoepelende orgaan door graaf Willem II in het leven geroepen. Later benoemde hij Schieland (1273) en Delfland (1289). De voorgezetene van de het hoogheemraadschap kreeg de titel dijkgraaf. De eerste dijkgraaf werd door Floris V benoemd bij het Hoogheemraad Rijnland. De functie ging gepaard met bevoegdheden van bestuur en rechtspraak binnen het aan het toebedeelde gebied, maar de dijkgraaf deelde deze macht met het college van zeven heemraden, zeven invloedrijke mannen uit de steden in het gebied.

 

3.2 De vergeten Plek

Plaats: Waddinxveen

Adres: Mina Druckerhoeve

Kenmerken: Kunstwerk van historische schepraderen

 

Achtergrond: Het uitvenen van polders van Zuidplas liet een diepe waterplas achter. De veenwinning was zeer intensief geweest, waardoor tot grote diepte is uitgeveend en de waterplas het omringende landschap bedreigde. Koning Willem III gaf opdracht de Zuidplaspolder droog te leggen. Dertig molens werden ingezet om vanaf 1825 tot 1840 de polder droog te leggen. Hoewel men de plek droog kreeg, kon men de diepte van de plas niet meer terugdraaien. In deze plas ligt het diepste punt van Nederland, namelijk - 6,8 m NAP, maar ook een woonwijk. Een plek die met het snel veranderende klimaat en de stijging van de zeespiegel een blijvende uitdaging zal bieden.

 

4.1 Wegonderhoud wordt betaald door gebruiker

Plaats: Gouda

Adres: Spoorstraat - Ridder van Catsweg

Kenmerken: Historische infrastructuur, loop van de weg

 

Achtergrond: Aan de noordzijde werd Gouda ontsloten door een hoofdinfrastructuur tussen Den Haag en Gouda. Net als vele andere infrastructuur over land was de weg onverhard. Koetsen, karren en paardenhoeven maakte diepe sporen in het zand en de modder. Volgens de stadskeuren (verordeningen) waren de bewoners van de polder verantwoordelijk voor het onderhouden van de weg. Iedere zaterdagmiddag voor klokslag 14.00 uur moest de weg weer geheel onderhouden zijn. Dit zal ook gebeurd zijn voor het bezoek van stadhouder Willem V en Wilhelmina van Pruisen in 1768. Van hun bezoek aan Gouda werd verslag gedaan in een Gouds dagboek. Daaruit blijkt dat ook zij deze weg gebruikten om vanaf Den Haag naar Gouda te reizen. Of de ingelanden blij waren met de lange stoet hovelingen die volgden zullen we nooit weten, wel is duidelijk dat de kosten zijn hoog voor de ingelanden van de polder Bloemendaal, waarin de weg is gelegen. In de Napoleontische tijd veranderen de verhoudingen in het gebied en willen de inwoners van de polder een tol, waaruit het onderhoud kan worden betaald. Na veel discussie komt deze er in 1807 in de bocht van de huidige Bloemendaalse weg en op de toenmalige grens tussen Gouda en Waddinxveen.

Colofon | Ontwerp, realisatie en fotografie: Linda Driesen - van der Male.Verder staan er op deze site afbeeldingen uit het gemeentearchief Den Haag en Voorschoten |  Disclaimer